If you're seeing this message, it means we're having trouble loading external resources on our website.

თუ ვებფილტრს იყენებთ, დარწმუნდით, რომ *.kastatic.org და *.kasandbox.org დომენები არ არის დაბლოკილი.

ძირითადი მასალა

გამრავლების სახეების მიმოხილვა

საკვანძო ტერმინები

ტერმინიმნიშვნელობა
სქესობრივი გამრავლებაორი მშობელი ორგანიზმის შეჯვარებით ახალი ინდივიდის მიღება
უსქესო გამრავლებაერთი მშობელი ორგანიზმიდან ახალი ინდივიდის მიღება
შთამომავლობაგამრავლების შედეგად მიღებული შთამომავლობა
გამეტასასქესო უჯრედი (მამრებში სპერმატოზოიდი, მდედრებში - კვერცხუჯრედი)
განაყოფიერებაორი გამეტის შერწყმა ახალი ორგანიზმის წარმოსაქმნელად
ზიგოტაორი გამეტის შერწყმის შედეგად მიღებული უჯრედი

გამრავლების სახეები

გამრავლების ორი მთავარი სახე არსებობს: სქესობრივი და უსქესო.

სქესობრივი გამრავლება

სქესობრივი გამრავლებისთვის ორი მშობელია საჭირო. თითოეული მათგანი თითო გამეტას წარმოქმნის - სასქესო უჯრედს, რომელსაც ნორმალური უჯრედის ნახევარი დნმ აქვს. მამრი ინდივიდების გამეტებს სპერმატოზოიდები ეწოდება, მდედრებისას - კვერცხუჯრედები.
განაყოფიერებისას ორი გამეტა ერწყმის ერთმანეთს და მიიღება ზიგოტა, უჯრედი, რომლისგანაც ემბრიონი ვითარდება.
სქესობრივი გამრავლების მიმოხილვა.
სურათის წყარო: ოპენსტაქსი

უსქესო გამრავლება

უსქესო გამრავლებას მხოლოდ ერთი მშობელი ესაჭიროება.
უსქესო გამრავლების მრავალი სახე არსებობს. ოთხი ძირითადი კატეგორიაა:
1) ბინარული გაყოფა: ერთი მშობელი ორგანიზმის დნმ ორმაგდება და შემდეგ ორ უჯრედში ნაწილდება. ეს პროცესი ძირითადად ბაქტერიებში გვხვდება.
პროკარიოტული უჯრედი ბინარული დაყოფით მრავლდება.
პროკარიოტული უჯრედი ბინარული დაყოფით მრავლდება. _სახეცვლილი სურათის წყაროა Wikimedia, (CC BY-SA 3,0)._
2) დაკვირტვა: მშობელი ორგანიზმის ზედაპირზე გამონაზარდი ჩნდება, სწყდება მას და დამოუკიდებელ ინდივიდად ყალიბდება. ეს გვხვდება საფუარა სოკოებსა და ზოგ ცხოველში (მაგ. ჰიდრა, ქვემოთ).
ჰიდრა უსქესოდ მრავლდება, დაკვირტვით
ჰიდრა უსქესოდ მრავლდება დაკვირტვით. სურათის წყარო: Boundless
3) ფრაგმენტაცია: ორგანიზმი ორ ან მეტ ნაწილად იყოფა და თითოეული მათგანისგან ახალი ინდივიდი ვითარდება. ეს გვხვდება მრავალ მცენარეში, ასევე ზოგ ცხოველში (მაგ., მარჯანი, ზღვის ღრუბელი და ზღვის ვარსკვლავი).
ზღვის ვარსკვლავს ფეხი მოსწყდა. ფრაგმენტისგან ახალი ინდივიდი ვითარდება, მშობელ ორგანიზმს კი ხელახლა ეზრდება დაკარგული ნაწილი.
ზღვის ვარსკვლავს ფეხი მოსწყდა. ფრაგმენტისგან ახალი ინდივიდი ვითარდება, მშობელ ორგანიზმს კი ხელახლა ეზრდება დაკარგული ნაწილი. სურათის წყარო: ოპენსტაქსი
4) პართენოგენეზი: ემბრიონი გაუნაყოფიერებელი უჯრედისგან ვითარდება. ეს გვხვდება უხერხემლოებში, ზოგიერთ თევზში, ამფიბიასა და რეპტილიაში.
კომოდოს დრაკონი პართენოგენეზით მრავლდება.
კომოდოს დრაკონი პართენოგენეზით მრავლდება. Wikimedia, (CC BY-SA 3,0).

სქესობრივი და უსქესო გამრავლების შედარება

სქესობრივიუსქესო
საჭიროებს ორ მშობელსსაჭიროებს ერთ მშობელს
სპერმა კვერცხუჯრედს ანაყოფიერებსერთი ორგანიზმი თავის ზუსტ ასლს წარმოქმნის
გვხვდება ცხოველებში, ყვავილოვან მცენარეებსა და ზოგ სოკოშიგვხვდება ბაქტერიებში, ზოგი მცენარესა და სოკოში, ზოგ ცხოველში (ღრუბლები)
შთამომავლობა მშობლებისგან განსხვავდებაშთამომავლობა მშობლის იდენტურია
ქმნის გენეტიკურ მრავალფეროვნებას, მაგრამ საჭიროებს ბევრ დროსიოლი და სწრაფია, მაგრამ გენეტიკური მრავალფეროვნება არ მიიღება

ხშირი შეცდომები და მცდარი წარმოდგენები

  • სქესობრივი გამრავლება მაინცდამაინც უსქესოზე „უკეთესი" არ არის და პირიქით. რომელიმე სახე მეორეზე ბევრად უპირატესი რომ იყოს, დღესდღეობით ყველა ორგანიზმი მისი მეშვეობით გამრავლდებოდა. თუმცაღა, გამრავლების ორივე სახე დღეს მრავალ სახეობაში გვხვდება, რაც ნიშნავს, რომ ორივე მათგანს აქვს თავისი ევოლუციური უპირატესობები.
მაგალითად, სქესობრივი გამრავლება მრავალფეროვნების საშუალებას იძლევა, მაგრამ ორსულობა ხანგრძლივია და საკმაოდ ბევრ რამეს მოითხოვს მშობელი ორგანიზმისგან. უსქესო გამრავლება სწრაფად ხდება, მაგრამ მთელ შთამომავლობას ერთი და იგივე გენეტიკური ინფორმაცია აქვს, ამიტომ ინდივიდები უფრო ადვილად ავადდებიან.
  • დაკვირტვა და ფრაგმენტაცია სხვადასხვა რამაა. მიუხედავად იმისა, რომ ერთი შეხედვით, ეს ორი პროცესი მსგავსია, ფრაგმენტაციის დროს მშობელი ორგანიზმი ნაწევრდება და თითოეული ნაწილისგან ახალი ინდივიდი ან შთამომავლობა ვითარდება. დაკვირტვის დროს მშობელ ორგანიზმზე გამონაზარდი (კვირტი) წარმოიქმნება.
  • ზოგ ორგანიზმს სქესობრივი გამრავლებაც შეუძლია და უსქესოც. ეს განსაკუთრებით სოკოებსა და მცენარეებს ეხება (იშვიათად, ცხოველებსაც - მაგ. პართენოგენეზი). ხშირად გამრავლების სახე დამოკიდებულია გარემო პირობებზე ან ზრდის ციკლის სტადიაზე.
  • სქესობრივ გამრავლებას ორი მშობელი ესაჭიროება, მაგრამ ზოგჯერ ორივე მათგანი შეიძლება ერთი ინდივიდი იყოს. ეს დამაბნეველად ჟღერს, მაგრამ ზოგი ორგანიზმი ჰერმაფროდიტია, რაც ნიშნავს, რომ მამრობითი გამეტებიც აქვს და მდედრობითიც. შესაბამისად, მათ თვითგანაყოფიერებაც შეუძლიათ. იმის მიუხედავად, რომ გამეტები ერთსა და იმავე ინდივიდს მიეკუთვნება, გამრავლების ამ სახეს მაინც სქესობრივად ვთვლით, რადგან მასში ორი გამეტა მონაწილეობს.

გსურთ, შეუერთდეთ დისკუსიას?

  • blobby green style ავატარი მომხმარებილისთვის Nino Beridze
    გამარჯობა,მაინტერესებს შიზოგონია და ფრაგმენტაცია ერთმანეთისგან რითი განსხვავდება? ანუ ფრაგმენტაციის დროს ახალი ინდივიდი წარმოიქმნება მშობლის რაღაც ნაწილისგან და ამ ნაწილს მშობელი მოგვიანებით აღიდგენს.
    ხოლო შიზოგონიის დროს ორგანიზმი მრავალჯერ იყოფა და ეგრევე ახალი ორგანიზმები წარმოიქმნება და ახასითებს მარტო ერთუჯრედიანებს,ხოლო ფრაგმენტაცია მრავალუჯრედიანებს.
    მოკლედ, მაინტერესებს სწორად ვმსჯელობ თუ არა
    (2 მოწონება)
    Default Khan Academy avatar ავატარი მომხმარებილისთვის
გესმით ინგლისური? დააწკაპუნეთ აქ და გაეცანით განხილვას ხანის აკადემიის ინგლისურენოვან გვერდზე.