If you're seeing this message, it means we're having trouble loading external resources on our website.

თუ ვებფილტრს იყენებთ, დარწმუნდით, რომ *.kastatic.org და *.kasandbox.org დომენები არ არის დაბლოკილი.

ძირითადი მასალა

მოლეკულები და ნაერთები

ნაერთები შეიძლება, დაიყოს იონურ და კოვალენტურ ნაერთებად. მოლეკულა არის კოვალენტური ნაერთის უმარტივესი წარმომადგენელი და მისი გამოსახვის ბევრი სხვადასხვა გზა არსებობს. 
ატომი ნივთიერების ყველაზე მცირე ნაწილაკია, რომელიც ჯერ კიდევ ინარჩუნებს ელემენტის ძირითად ქიმიურ თვისებებს. მიუხედავად ამისა, ქიმია მეტწილად იმას აკვირდება, თუ რა ხდება მაშინ, როდესაც ატომები უერთდება ერთმანეთს და წარმოქმნის ახალ ნაერთებს. ნაერთი არის გარკვეული ჯგუფი ატომებისა, რომლებიც ერთმანეთთან ქიმიური ბმებით არის დაკავშირებული. ისევე, როგორც ატომის სტრუქტურას აკავებს დადებითად დამუხტულ ბირთვსა და მის გარშემო მბრუნავ უარყოფითად დამუხტულ ელექტრონებს შორის არსებული ელექტროსტატიკური მიზიდულობა, ქიმიურ ბმებს შორის სტაბილურობაც ელექტროსტატიკური მიზიდულობებითაა განპირობებული. ამის უკეთ წარმოსაჩენად განვიხილოთ ქიმიური ბმების ორი ძირითადი ტიპი: კოვალენტური ბმა და იონური ბმა. კოვალენტურ ბმებში ორი ატომი იზიარებს ელექტრონთა წყვილებს, ხოლო იონურ ბმებში ელექტრონები სრულად გადაიცემა ორ ატომს შორის და წარმოიქმნება იონები. მოდით, უფრო დაწვრილებით გავეცნოთ ორივე ტიპის ბმას.

კოვალენტური ბმები და მოლეკულები

კოვალენტური ბმა წარმოიქმნება მაშინ, როდესაც ორი ატომი იზიარებს ელექტრონთა წყვილებს. კოვალენტურ ბმაში ბმის მდგრადობას განაპირობებს დადებითად დამუხტულ ორ ბირთვსა და მათ გარშემო მოძრავ საზიარო, უარყოფითად დამუხტულ ელექტრონებს შორის არსებული საერთო ელექტროსტატიკური მიზიდულობა.
წყალბადის ნეიტრალური, ცალკეული ატომი ნაჩვენებია მარცხნივ; წყალბადის მოლეკულა, H2, მარჯვნივ.
მარცხნივ მოცემულ წყალბადის ნეიტრალურ ატომს მხოლოდ ერთი ელექტრონი აქვს. წყალბადის ორ ატომს შეუძლია, გაერთიანდეს, თუკი თითოეული მეორეს გაუზიარებს ელექტრონს, რა შემთხვევაშიც წარმოიქმნება კოვალენტური ბმა, რომელიც სურათზე მარჯვნივაა ნაჩვენები — წყალბადის თითოეული ატომის გარშემო არსებული რუხი ღრუბლები ნაწილობრივ ურთიერთგადაიფარება. ამ კოვალენტურ ბმაში ელექტრონების წყვილს იზიარებს წყალბადის ორი ატომი. კოვალენტური ბმის წარმოქმნის შემდეგ გვაქვს უკვე არა წყალბადის ცალკეული ატომები, არამედ წყალბადის ერთი მოლეკულა — Hstart subscript, 2, end subscript. სურათის წყარო: Wikipedia, CC BY-SA 3,0
როდესაც ატომები ერთიანდებიან და წარმოქმნიან კოვალენტურ ბმას, მიღებულ ატომთა გაერთიანებას მოლეკულა ეწოდება. შესაბამისად, შეგვიძლია, ვთქვათ, რომ მოლეკულა კოვალენტური ნაერთის უმარტივესი ერთეულია. როგორც შემდგომ ვნახავთ, მოლეკულის წარმოდგენისა და დახატვის რამდენიმე სხვადასხვა გზა არსებობს.

მოლეკულების გამოსახვა: ქიმიური ფორმულები

ქიმიური ფორმულა, იგივე მოლეკულური ფორმულა, მოლეკულის გამოსახვის ყველაზე მარტივი გზაა. ქიმიურ ფორმულაში ვიყენებთ ელემენტების სიმბოლოებს პერიოდული სისტემიდან, რათა მივუთოთ, თუ რომელი ელემენტია ნაერთში. ასევე ვიყენებთ ინდექსებს, რათა მივუთითოთ, თითოეული ელემენტის რამდენი ატომია მოლეკულაში. მაგალითად, ამიაკის, NHstart subscript, start color #aa87ff, 3, end color #aa87ff, end subscript-ის, ერთ მოლეკულა შეიცავს აზოტის ერთ და წყალბადის სამ ატომს, ხოლო, ვთქვათ, ჰიდრაზინის, Nstart subscript, start color #11accd, 2, end color #11accd, end subscriptHstart subscript, start color #e84d39, 4, end color #e84d39, end subscript-ის, ერთი მოლეკულა შედგება აზოტის ორი და წყალბადის ოთხი ატომისგან.
ცოდნის შემოწმება: ძმარმჟავას, ძმრის შემადგენელი მჟავის, ქიმიური ფორმულაა Cstart subscript, 2, end subscriptHstart subscript, 4, end subscriptOstart subscript, 2, end subscript. ჟანგბადის რამდენი ატომი იქნება სამ მოლეკულა ძმარმჟავაში?
ნელ-ნელა, როცა კიდევ უფრო ჩაუღრმავდებით ქიმიას, აღმოაჩენთ, რომ ქიმიკოსები მოლეკულურ ფორმულას სხვადასხვანაირად წერენ. მაგალითად, ჩვენ უკვე ვნახეთ, რომ ძმარმჟავას ქიმიური ფორმულაა Cstart subscript, 2, end subscriptHstart subscript, 4, end subscriptOstart subscript, 2, end subscript, მაგრამ ხშირად ის შეიძლება შეგხვდეს ასე ჩაწერილი: CHstart subscript, 3, end subscriptCOOH. მეორე სახის ფორმულა ბევრად უფრო ნათლად გვიჩვენებს ძმარმჟავას მოლეკულის სტრუქტურას. მას ხშირად შემოკლებულ სტრუქტურულ ფორმულას უწოდებენ. ასე რომ, შეგვიძლია, CHstart subscript, 3, end subscriptCOOH განვიხილოთ, როგორც გარდამავალი ხიდი ქიმიურ და სტრუქტურულ ფორმულას შორის.

მოლეკულების გამოსახვა: სტრუქტურული ფორმულები

ქიმიური ფორმულები მხოლოდ იმას გვაუწყებს, ამა თუ იმ ელემენტის რამდენი ატომი გვაქვს მოლეკულაში, მაგრამ სტრუქტურული ფორმულები იმის შესახებაც გვაძლევს ინფორმაციას, თუ როგორ უკავშირდება ეს ატომები ერთმანეთს სივრცეში. სტრუქტურულ ფორმულებში იხატება ატომთა დამაკავშირებელი კოვალენტური ბმები. წინა სექციაში ჩვენ ვნახეთ ამიაკის ქიმიური ფორმულა — NHstart subscript, 3, end subscript. მოდით, ახლა მისი სტრუქტურული ფორმულა განვიხილოთ:
ამიაკის ორი სტრუქტურული ფორმულა.
სურათზე მოცემულია ამონიაკის (ამიაკის) NHstart subscript, 3, end subscript სტრუქტურული ფორმებულები. მარცხენა ფორმულა გამოსახავს ამიაკის მხოლოდ მიახლოებით სახეს, რადგან იგი სიბრტყეშია გამოსახული და მხოლოდ ორ განზომილებას მოიცავს. ამიაკის მოლეკულას კი სივრცული აღნაგობა გააჩნია, ამიტომაც მეორე, მარჯვენა ფორმულა უფრო სწორად გამოსახავს მის აღნაგობას. იგი გვიჩვენებს ატომთა ორიენტაციას სივრცეში,.წყვეტილი ბმა გულისხმობს, რომ წყალბადის ატომი სურათის სიბრტყის უკანა მხარესაა, ხოლო გამუქებული, სამკუთხა ბმა გულისხმობს, რომ წყალბადის ატომი მომართულია სურათის სიბრტყიდან ჩვენსკენ, ანუ ზევით. რაც შეეხება აზოტის ატომზე ორ წერტილს, იგი თავისუფალი ელექტრონული წყვილის აღმნიშვნელია. სურათის წყარო: მარცხენა Physique Applique, CC BY-NC-SA 4.0; მარჯვენა Wikipedia, CC BY-SA 3.0
ორივე სტრუქტურული ფორმულიდან ვხედავთ, რომ ცენტრალურ აზოტის ატომს წყალბადის თითოეულ ატომთან აკავშირებს თითო კოვალენტური ბმა. მიუხედავად ამისა, უნდა გვახსოვდეს, რომ ატომები და მოლეკულები, როგორც ყველაფერი ამ სამყაროში, სამგანზომილებიანია. მათ აქვთ როგორც სიგრძე, ასევე სიგანე და სიმაღლე. მარცხენა სტრუქტურულ ფორმულაში ჩანს მხოლოდ მოლეკულის ორგანზომილებიანი ნახაზი. მარჯვენა, უფრო დეტალური ფორმულა, წყვეტილი ხაზით გვიჩვენებს, რომ ყველაზე მარჯვნივ მდგომი წყალბადის ატომი სურათის სიბრტყის უკან არის მოთავსებული, გამუქებული ხაზი კი აღნიშნავს, რომ ეს წყალბადი მოთავსებულია სურათის სიბრტყის წინ. აზოტის თავზე მოთავსებული ორი წერტილი აღნიშნავს თავისუფალ ელექტრონულ წყვილს, რომელიც არ მონაწილეობს არცერთ კოვალენტურ ბმაში. ამ გაწყვილებული ელექტრონების მნიშვნელობაზე ქვემოთ ვისაუბრებთ. მოლეკულების სამგანზომილებიანი ფორმის საჩვენებლად ვიყენებთ სივრცით მოდელებს ან ბურთულღეროვან მოდელებს. მოდით, განვიხილოთ ეს ორივე მოდელი NHstart subscript, 3, end subscript-ისთვის:
ამიაკის სივრცული და ბურთულღეროვანი მოდელები.
ამიაკის, NHstart subscript, 3, end subscript-ის, სივრცული მოდელი, მარცხნივ, და ბურთულღეროვანი მოდელი, მარჯვნივ. აზოტის ატომები შეფერილია ლურჯად, ხოლო წყალბადის ატომები — თეთრად. სურათის წყარო: მარცხენა, ვიკიპედია; მარჯვენა, ვიკიპედია, საჯარო დომენი
მარცხნივ წარმოდგენილი ნახაზი გვიჩვენებს ამიაკის სივრცულ მოდელს. აზოტის ატომი წარმოდგენილია ცენტრში დიდი ლურჯი სფეროთი, სამი წყალბადის ატომი კი — პატარა თეთრი ბურთულით. ისინი მიმაგრებულნი არიან აზოტის ატომთან და წარმოქმნიან სამკუთხა ფიგურას. მოლეკულის საბოლოო ფორმაა პირამიდა, რომელსაც წვეროში აზოტი აქვს, დაბლა კი — სამი წყალბადისგან წარმოქმნილი ფუძე. მოლეკულური ფიგურებისა და მათი გეომეტრიის შესწავლისას გაიგებთ, რომ ასეთ აღნაგობას სამკუთხა პირამიდული ეწოდება. სივრცითი მოდელის მთავარი უპირატესობა ისაა, რომ იგი გვაძლევს ინფორმაციას სხვადასხვა ატომის ფარდობითი ზომის შესახებ სხვა ატომთან მიმართებით. ამიაკის მოდელში ჩანს, რომ აზოტს აქვს უფრო დიდი ატომური რადიუსი, ვიდრე წყალბადს.
მარჯვენა სურათზე ნაჩვენებია ამიაკის ბურთულღეროვანი მოდელი. შესაძლოა, მიხვდით, რომ ბურთები წარმოადგენენ ატომებს, ხოლო ღეროები, რომლებიც ბურთებს აკავშირებენ, ამ ატომებს შორის არსებული კოვალენტური ბმებია. ამ ტიპის მოდელის უპირატესობა ისაა, რომ შეგვიძლია კოვალენტური ბმების დანახვა, რაც მოლეკულის გეომეტრიის უფრო მარტივად აღქმის საშუალებას გვაძლევს.

იონები და მათი წარმოქმნა

ჩვენ უკვე გვესმის კოვალენტური ბმების არსი და დროა, გადავიდეთ ქიმიური ბმის მეორე ძირითად ტიპზე — იონურ ბმაზე. კოვალენტური ბმებისგან განსხვავებით, რომლებშიც ელექტრონები გაზიარებულია ორ ატომს შორის, იონური ბმა წარმოიქმნება მაშინ, როდესაც საწინააღმდეგოდ დამუხტული ორი იონი მიიზიდავს ერთმანეთს. მეტი თვალსაჩინოებისთვის, პირველ ყოვლისა, უნდა განვიხილოთ იონების სტრუქტურა და მათი ფორმირების პროცესი.
გაიხსენეთ, რომ ნეიტრალურ ატომებს პროტონები და ელექტრონები თანაბარი რაოდენობით აქვთ. ამის შედეგად პროტონის მთლიანი დადებითი მუხტი აბათილებს ელექტრონთა სრულ უარყოფით მუხტს, რის გამოც ატომის საბოლოო მუხტი ნულის ტოლი გამოდის.
მიუხედავად ამისა, თუკი ატომი შეიძენს ან გასცემს ელექტრონს, წონასწორობა პროტონსა და ელექტრონებს შორის დაირღვევა და ატომი გადაიქცევა იონად — დამუხტულ ნაწილაკად. მოდით, ჯერ განვიხილოთ, რა მოსდის ნეიტრალურ ატომს, როდესაც ის კარგავს ელექტრონს:
ნატრიუმის ჟანგვა.
ნატრიუმის ნეიტრალური ატომი, Na, კარგავს ერთ ელექტრონს და წარმოიქმნება კატიონი Nastart superscript, plus, end superscript. სურათის წყარო: Introduction to Chemistry: General, Organic, and Biological, CC BY-NC-SA 3,0
დიაგრამაზე ნაჩვენებია ნატრიუმის, Na-ს, ნეიტრალური ატომი, რომელიც კარგავს ერთ ელექტრონს. ელექტრონის გაცემის შედეგად ვიღებთ ნატრიუმის იონს, Nastart superscript, plus, end superscript-ს, რომელსაც აქვს 11 პროტონი, მაგრამ მხოლოდ 10 ელექტრონი. შესაბამისად, ნატრიუმის იონს აქვს 1+ მუხტი და ის ახლა არის კატიონი — დადებითად დამუხტული იონი.
ახლა განვიხილავთ ანიონის წარმოქმნა — ისეთი იონისა, რომელსაც უარყოფითი მუხტი აქვს.
ქლორის აღდგენა ქლორიდ-იონამდე.
ქლორის ნეიტრალური ატომი, Cl, იერთებს ერთ ელექტრონს და წარმოქმნის ანიონს, Cl start superscript, minus, end superscript. სურათის წყარო: შესავალი ქიმიაში: ზოგადი, ორგანული და ბიოლოგიური, CC BY-NC-SA 3,0
ამ დიაგრამაში ჩვენ განვიხილავთ ელექტრონის მიღების პროცესს. ნეიტრალური ქლორის ატომი, Cl, იერთებს ელექტრონს. შედეგად გვაქვს ახლად წარმოქმნილი ქლორის იონი, Clstart superscript, minus, end superscript, რომელსაც აქვს 17 პროტონი და 18 ელექტრონი. ვინაიდან ელექტრონს აქვს 1- მუხტი, საბოლოო მუხტი ქლორის იონზე ერთი ზედმეტი ელექტრონის გამო არის 1-. შედეგად, ქლორის ატომი გადაიქცა ანიონად, ანუ უარყოფიად დამუხტულ იონად.
შენიშვნა: როდესაც ნეიტრალური ატომები იერთებენ ელექტრონს ანიონის წარმოსაქმნელად, მათ სუფიქსად ეწერებათ -იდი. მაგალითად: Clstart superscript, minus, end superscript ქლორ-იდი, Brstart superscript, minus, end superscript ბრომ-იდი, Ostart superscript, 2, minus, end superscript ოქსიდი, Nstart superscript, 3, minus, end superscript ნიტრიდი და ა.შ.

იონური ბმები

წინა სექციაში ჩვენ დავაკვირდით, თუ როგორ კარგავს ნატრიუმი ელექტრონს და წარმოქმნის კატიონს Nastart superscript, plus, end superscript, და ვნახეთ, თუ როგორ იერთებს ელექტრონს ქლორი, რის შედეგადაც წარმოიქმნება ანიონი Clstart superscript, minus, end superscript. რეალობაში ეს პროცესში შეიძლება წარიმართოს ძალიან მარტივად ერთი ნაბიჯით, როდესაც ნატრიუმი გასცემს ელექტრონს, ქლორი კი მიიერთებს მას. ამ პროცესის გამოსახვა ასე შეგვიძლია:
ნატრიუმისა და ქლორის ჟანგვა-აღდგენა.
ნატრიუმი აძლევს თავის ელექტრონს ქლორს, რათა წარმოიქმნას Nastart superscript, plus, end superscript და Clstart superscript, minus, end superscript. სურათის წყარო: Boundless Learning, CC BY-SA 4,0
ჩვენ შეგვიძლია, დავაკვირდეთ, თუ როგორ გადადის ელექტრონი ნატრიუმიდან ქლორის ატომზე რათა წარმოქმნას Nastart superscript, plus, end superscript-ის და Clstart superscript, minus, end superscript-ის იონები. როდესაც ეს იონები წარმოიქმნებიან, მათ შორის აღიძვრება ძლიერი ელექტროსტატიკური მიზიდულობა და ამ მიზიდულობის შედეგად ყალიბდება იონური ბმა. კოვალენტურ და იონურ ბმებს შორის ძირითადი განმასხვავებელი ფაქტორი არის ის, რომ იონურ ბმებში ელექტრონები სრულად გადანაცვლდებიან, ხოლო კოვალენტურ ბმებში ელექტრონები საზიაროა.
შენიშვნა: რაც უფრო მეტს ისწავლით ბმებზე, დაინახავთ, რომ. სინამდვილეში. კოვალენტურ და იონურ ბმებს შორის სხვაობა არც ისე დიდია — ისინი ერთი სპექტრის ორი სხვადასხვა ბოლოა. ჩვენ ახლა იონურ ბმას ისე განვიხილავთ, როგორც ელექტრონთა არათანაბარ გადანაწილებას, კოვალენტურ ბმას კი ისე — როგორც ელექტრონთა თანაბარ განაწილებას ატომებს შორის. რეალურად, ყველა ქიმიური ბმა ამ ორი შემთხვევის სადღაც შუაშია.

იონური ბმების გამოსახვა

ახლა ჩვენ განვიხილავთ იონური ბმების გამოსახვის სხვადასხვა გზებს. გავაგრძელოთ ყველაზე გავრცელებული იონური ნაერთის, ნატრიუმის ქლორიდის, ანუ სუფრის მარილის, განხილვა. ნატრიუმის ქლორიდში არსებული ცალკეული იონური ბმის წარმოდგენა ასე შეიძლება:
იონური ბმა ნატრიუმის ქლორიდში.
სტრუქტურული ნახატი გვიჩვენებს იონურ ბმას ნატრიუმის კატიონსა, Nastart superscript, plus, end superscript, და ქლორიდ-ანიონს, Clstart superscript, minus, end superscript, შორის. აღსანიშნავია, რომ არ გვაქვს ხაზი, რომელიც აერთებს ორ იონს, რადგან ეს იმის აღმნიშვნელი იქნებოდა, რომ გვაქვს საზიარო ელექტრონული წყვილი და კოვალენტური ბმა. ამ შემთხვევაში, ელექტრონები გადასულია მთლიანად, და ბმა არის წმინდა იონური. სურათის წყარო: Wikispaces, CC BY-SA 3,0
დადებითად დამუხტული ნატრიუმის კატიონი და უარყოფითად დამუხტული ქლორის ანიონი ელექტროსტატიკური მიზიდულობის გამო განლაგდებიან ერთმანეთის გვერდიგვერდ. რადგანაც ამ შემთხვევაში არ გვაქვს საზიარო ელექტრონები, ჩვენ არ გამოვსახავთ იონურ ბმას უბრალო ხაზით, როგორც ამას ვიზამდით კოვალენტური ბმის შემთხვევაში. ჩვენ, უბრალოდ, ვცნობთ, რომ მიზიდულობა არის ორ განსხვავებული მუხტის მქონე იონში.
ზედა დიაგრამა მხოლოდ მოდელია. ბუნებაში ნატრიუმის ქლორიდი არ არსებობს ამ სახით — როგორც ერთი ნატრიუმის კატიონი დაკავშირებული ერთ ქლორის ანიონთან. როგორც ზევით ვახსენეთ, ნატრიუმის ქლორიდი სუფრის მარილია, და ყველაზე ძლიერი მიკროსკოპი რომ გამოგვეყენებინა და შეგვესწავლა სუფრის მარილი, რაღაც მსგავს სტრუქტურას დავინახავდით:
ნატრიუმის ქლორიდის კრისტალური მესრის სტრუქტურა.
თუკი ჩვენ ნატრიუმის ქლორიდის კრისტალს შევისწავლიდით ატომურ დონეზე, აღმოვაჩენდით, რომ ნატრიუმის და ქლორის იონები განლაგებულნი არიან ერთმანეთის გასწვრივ, თითოეული სახის იონს გარშემო ერტყმის მეორე სახის იონები და ისინი კრისტალურ მესერს წარმოქმნიან. ამ კრისტალის სტაბილურ სტრუქტურას უზრუნველყოფს სწორედ ამ ორი ტიპის, Nastart superscript, plus, end superscript და Cl start superscript, minus, end superscript, იონთა შორის იონური ბმის სიმტკიცე. სურათის წყარო: შესავალი ქიმიაში: ზოგადი, ორგანული და ბიოლოგიური, CC BY-NC-SA 3,0
ამ დიაგრამიდან ჩვენ ვხედავთ, რომ Nastart superscript, plus, end superscript და Clstart superscript, minus, end superscript იონები ელექტროსტატიკური მიზიდულობის გამო ბუნებრივად თავსდებიან ერთმანეთის გვერდიგვერდ. იონები ერთ ადგილას მათ შორის არსებული ძალიან ძლიერი იონური ბმების გამო ჩერდენიან. ზედა სტრუქტურა არის კრისტალის ბადე, ნატრიუმის ქლორიდი კი — როგორც სხვა ყველა იონური ნაერთი — კრისტალური მყარი სხეულია. ამაზე უფრო მეტს შეიტყობთ, როდესაც შეისწავლით სხვადასხვა სახის მყარ ნივთიერებებს.

კოვალენტური და იონური ნაერთები: მოლეკულები და ერთეულოვანი ფორმულები

ახლა, როცა უკვე განვიხილეთ კოვალენტური და იონური ბმების საწყისები, ხაზი უნდა გავუსვათ რამდენიმე ძირითად სხვაობას. ჩვენ ვიცით, რომ მოლეკულა არის ჯგუფი ატომებისა, რომლებიც ერთმანეთთან კოვალენტური ბმებითაა დაკავშირებული. უნდა აღინიშნოს, რომ სიტყვა „მოლეკულა“ მხოლოდ კოვალენტური ნაერთის მიმართ უნდა გამოვიყენოთ. იონურ ნაერთში, მაგალითად, ნატრიუმის ქლორიდში, არ არსებობს ისეთი რამ, როგორიც ნატრიუმის ქლორიდის ერთი მოლეკულაა, რადგან, რეალურად, ნატრიუმის ქლორიდი შედგება ერთმანეთთან დიდ კრისტალურ ბადეში დაკავშირებული ნატრიუმისა და ქლორიდის მრავალი იონისგან — როგორც ეს წინა სურათში ვიხილეთ. ასე რომ, ჩვენ განვიხილავთ ნატრიუმის ქლორიდს არა მოლეკულად, არამედ ერთეულოვან ფორმულად. გახსოვდეთ, რომ ერთეულოვანი ფორმულა, ისევე როგორც თითო მოლეკულა ბუნებაში, არ არსებობს — ჩვენ ერთეულოვან ფორმულას მხოლოდ სიმარტივისა და მეტი მოხერხებულობისთვის ვიყენებთ.
ცოდნის შემოწმება: რომელი ნაერთები შედგებიან მოლეკულებისგან — კოვალენტური თუ იონური?

შეჯამება

ყველა ქიმიური ბმა ელექტროსტატიკური მიზიდულობით არის გამოწვეული. როდესაც ატომები ერწყმიან ერთმანეთს ქიმიური ბმებით, ისინი წარმოქმნიან ნაერთებს — ორი ან მეტი ატომისგან შემდგარ უნიკალურ სტრუქტურებს. ნივთიერების ზოგადი შემადგენლობა შეიძლება გამოისახოს ქიმიური ფორმულით. ქიმიური ფორმულა იყენებს ელემენტის სიმბოლოებს პერიოდული სისტემიდან, რათა მიუთითოს, თუ რომელი ელემენტია ნაერთში, ხოლო ინდექსებს — მოლეკულაში ატომთა რაოდენობის გამოსახვისათვის.
ნაერთები შეიძლება იყოს კოვალენტური ან იონური. კოვალენტურ ნაერთებში ატომები წარმოქმნიან კოვალენტურ ბმებს ორ მოსაზღვრე ატომბირთვს შორის გაზიარებული ელექტრონული წყვილით. კოვალენტური ნაერთის მაგალითია ამიაკი. ამიაკის ქიმიური ფორმულა არის NHstart subscript, 3, end subscript, რომელიც გვეუბნება, რომ ამიაკის ერთ მოლეკულაში არის აზოტის ერთი და წყლაბადის სამი ატომი. კოვალენტური ნაერთის სტრუქტურა შეიძლება წამოვადგინოთ როგორც სივრცითი, ისე ბურთულღეროვანი მოდელებით.
იონურ ნაერთებში ელექტრონები მთლიანად არიან გადანაწილებულნი ერთი ატომიდან მეორეზე და შედეგად წარმოქმნიან კატიონს, ანუ დადებითად დამუხტულ იონს, და ანიონს, ანუ უარყოფითად დამუხტულ იონს. ქიმიურ ბმას, რომელიც საპირისპიროდ დამუხტულ იონებს შორის ელექტროსტატიკური მიზიდულობის ძალებით ხორციელდება, იონური ბმა ეწოდება. ყველაზე ცნობილი იონური ნაერთია ნატრიუმის ქლორიდი, იგივე სუფრის მარილი. კოვალენტური ნაერთებისგან განსხვავებით, იონურ ნაერთებში არ არსებობს მოლეკულები. ეს იმიტომ, რომ ბუნებაში არ არსებობს NaCl-ის ცალკეული ერთეული, არამედ ის წარმოდგენილია კრისტალური ბადით, რომელიც შედგება Nastart superscript, plus, end superscript-ის და Clstart superscript, minus, end superscript-ის მრავალი იონისგან. ქიმიური ფორმულა NaCl წარმოადგენს ამ ნაერთის ერთეულოვან ფორმულას.